Hoe zorg je ervoor dat lokaal tabaksbeleid werkt?
Op onze Partnerdag 2025 was er een Nederlandse spreker te gast: onderzoeker Jeroen Bommelé van het Trimbos-instituut. Hij presenteerde de resultaten van het onderzoek van Sophie Jooren, rond de werkzame elementen van het lokaal tabaksbeleid in Nederland. Er kwamen vijf aanbevelingen uit voort om roken en vapen efficiënt uit rookvrije dorps- en stadsomgevingen te weren.
Lokaal tabaksbeleid in Nederland
Bij onze noorderburen werken gemeentes samen rond gezondheid binnen een overkoepelende ‘Gemeentelijke Gezondheidsdienst’ of GGD. De dienst voert taken uit in opdracht van de gemeentes, die de prioriteiten bepalen. Sinds de start van onze Nederlandse tegenhanger ‘Rookvrije Generatie’ wordt er meer en meer ingezet op tabaksontmoediging.
De onderzoekster bestudeerde wat de GGD’s doen op het vlak van lokaal tabaksbeleid. Ze zocht ook naar een relatie tussen de demografische achtergrond en het aantal mensen dat rookt in een gemeente. Die bleek er niet te zijn, wat leidde tot de conclusie: élke gemeente heeft baat bij een efficiënt tabaksontmoedigingsbeleid.
Wat werkt, waarom en voor wie?
Onderzoek naar de ervaringen van de GGD’s en de gemeentes met het tabaksbeleid wees uit dat er vaak weinig capaciteit en weinig geld is voor tabaksontmoediging. Als ze toch grote inspanningen leveren, blijkt de naleving van rookvrije omgevingen niet altijd evident.
Daarop deed de onderzoekster een ‘realist review’ en een internationale literatuurstudie rond de naleving van rookvrije omgevingen. Daaruit bleek:
- Als mensen die roken zich aangemoedigd voelen om te stoppen, stijgt de naleving.
- De naleving daalt als zij het gevoel hebben dat ze zich niet aan de rookvrije regels kunnen houden.
- Als mensen die roken het beleid accepteren en roken gedenormaliseerd is in hun samenleving, houden zij zich beter aan de regels.
- Waar rokers weinig vertrouwen hebben in de effectiviteit of handhaving van het beleid, neemt de naleving van de rookvrije beleidsmaatregelen af.
- Als mensen die roken zich gestigmatiseerd voelen, neemt de naleving af. Wanneer het beleid als irrelevant of buitensporig ervaren wordt, is er meer weerstand en worden de maatregelen minder opgevolgd.
- Duidelijke communicatie zorgt ervoor dat mensen die roken het beleid beter begrijpen en opvolgen.
Vijf aanbevelingen voor lokale besturen
Wil jouw bestuur ervoor zorgen dat rookvrije omgevingen – wettelijk of vrijwillig – ook écht rookvrij zijn? Volg dan deze aanbevelingen die voortkwamen uit het onderzoek.
- Voorzie toegankelijke rookstopzorg.
Organiseer bijvoorbeeld een rookstopcursus in groep.
- Versterk de handhaving door er opleiding over te geven.
In België kan je daarvoor terecht bij Instituut Gezond Leven.
- Communiceer duidelijk en herhaaldelijk.
Alleen signalisatie plaatsen, is niet voldoende.
- Haal asbakken weg.
Ook peukenzakjes zijn geen goed idee. Ze worden vaak als aantrekkelijk gadget aangeboden en ze dragen bij aan de normalisatie van roken.
- Richt geen rookzones in op rookvrije terreinen.
In de praktijkvoorbeelden zagen we nog deze inspirerende tips: zet naast signalisatieborden ook banners, vlaggen en markeringen op de grond om aan te geven dat een omgeving rookvrij is, betrek inwoners en organisaties door ze een signalisatietegel te schenken als ze een zone rookvrij maken, ruim peuken op een rookvrij terrein zo snel mogelijk weg.
💡 Tips van Jeroen: 🇳🇱 Nederlands handboek voor rookvrije gemeenten
Specifieke informatie voor de Belgische context vind je in ons stappenplan en onze argumentatiefiche.
Meteen aan de slag?
Binnenkort vind je op onze nieuwe website tips, tools en inspiratie om als gemeente rookvrije omgevingen in te richten en rookvrij te houden. Heb je nu al vragen [Sd&cSD6] [MW7] over hoe je dat doet, of wil je meer weten over het Trimbos onderzoek? Contacteer ons dan gerust. We helpen je graag verder.
Download de presentatie van Jeroen
Wil jij je verder verdiepen in deze materie?
